Affectieschade is vergoeding voor het verdriet en gemis van nabestaanden na overlijden van een dierbare door een ongeval. U heeft hier recht op als een dierbare is overleden door schuld van een ander. De hoogte is wettelijk vastgesteld tussen €12.500 en €20.000 per nabestaande.
Bron: Art. 6:108 BW (affectieschade)
Affectieschade is een vergoeding voor het verdriet en emotionele leed dat naasten ondervinden wanneer een dierbare ernstig gewond raakt of overlijdt door een ongeval. Het is een erkenning dat niet alleen het slachtoffer zelf, maar ook de mensen om hem of haar heen diep geraakt worden.
Sinds 1 januari 2019 is affectieschade wettelijk geregeld in Nederland (Wet Affectieschade). Daarvoor was het in Nederland - anders dan in veel andere landen - niet mogelijk om vergoeding te krijgen voor dit leed.
Voorwaarden
U kunt affectieschade claimen in twee situaties:
1. Bij ernstig en blijvend letsel
Als uw dierbare ernstig en blijvend letsel heeft opgelopen. Hiervan is sprake bij:
- Hoge blijvende invaliditeit (70% of hoger)
- Ernstig hersenletsel met blijvende gevolgen
- Dwarslaesie of verlamming
- Ernstige brandwonden
- Blijvende coma of vegetatieve staat
2. Bij overlijden
Als uw dierbare is overleden als gevolg van het ongeval of de fout van een ander.
In Aanmerking
De wet bepaalt welke categorieeen naasten recht hebben op affectieschade:
| Categorie naaste | Bij ernstig letsel | Bij overlijden |
|---|---|---|
| Echtgenoot/geregistreerd partner | €15.000 | €17.500 |
| Levenspartner (ongehuwd, samenwonend) | €15.000 | €17.500 |
| Minderjarig kind van het slachtoffer | €15.000 | €17.500 |
| Ouder van minderjarig slachtoffer | €15.000 | €17.500 |
| Meerderjarig thuiswonend kind | €12.500 | €15.000 |
| Meerderjarig niet-thuiswonend kind | €12.500 | €15.000 |
| Ouder van meerderjarig slachtoffer | €12.500 | €15.000 |
| Pleegouder/pleegkind (5+ jaar) | €12.500 - €15.000 | €15.000 - €17.500 |
Hardheidsclausule
De wet kent een "hardheidsclausule" voor personen die niet in bovenstaande categorieeen vallen, maar wel een nauwe relatie hadden met het slachtoffer. Denk aan: stiefouders, schoonouders, broers/zussen die nauw betrokken waren, of een beste vriend die mantelzorger was.
Verschil met shockschade
Affectieschade wordt vaak verward met shockschade, maar dit zijn verschillende schadevergoedingen:
| Aspect | Affectieschade | Shockschade |
|---|---|---|
| Waarvoor? | Verdriet om letsel/overlijden dierbare | Eigen psychisch letsel door confrontatie |
| Bedrag | Wettelijk vastgesteld (€12.500-€20.000) | Variabel, afhankelijk van eigen schade |
| Vereisten | Nauwe relatie + ernstig letsel/overlijden | Confrontatie + eigen psychisch letsel (bijv. PTSS) |
| Cumulatie | Beide kunnen naast elkaar worden geclaimd | |
Hoe claimt u affectieschade?
Het claimen van affectieschade verloopt via de volgende stappen:
- Vaststellen aansprakelijkheid: Er moet een aansprakelijke partij zijn
- Aantonen relatie: Bewijs van de nauwe band met het slachtoffer
- Vaststellen ernst letsel: Bij letsel moet dit "ernstig en blijvend" zijn
- Indienen claim: Wij verzorgen de volledige afhandeling
Belangrijk: terugwerkende kracht
De Wet Affectieschade geldt alleen voor ongevallen die plaatsvonden op of na 1 januari 2019. Voor eerdere ongevallen is affectieschade helaas niet claimbaar, tenzij het overlijden of ernstig letsel na 1 januari 2019 plaatsvond.
Meerdere nabestaanden
Als er meerdere naasten zijn die in aanmerking komen, kunnen zij allemaal een eigen aanspraak maken. De bedragen per persoon blijven gelijk - ze worden niet gedeeld.
Voorbeeld: overlijden door verkeersongeval
Jan (45) overlijdt door een aanrijding. Hij laat achter:
- Echtgenote Marie: €17.500
- Zoon Tim (17): €17.500
- Dochter Lisa (21, thuiswonend): €15.000
- Moeder van Jan (75): €15.000
Totaal affectieschade: €65.000
Plus: overlijdensschade, uitvaartkosten, gederfd levensonderhoud, etc.
Verjaringstermijn
Letselschade verjaart na 5 jaar (artikel 3:310 BW). Deze termijn start op het moment dat u weet of redelijkerwijs had moeten weten dat u schade heeft en wie aansprakelijk is. Let op: bij blijvend letsel start verjaring pas wanneer de schade vaststaat. Rechtbank Midden-Nederland oordeelde in 2024 dat bij hersenletsel de verjaringstermijn pas start na medische eindrapportage (vaak 2-3 jaar na ongeval).
Stuiting van verjaring: Verstuur binnen 5 jaar een aangetekende brief naar de aansprakelijke partij met melding van uw claim. Dit stuit de verjaring. Alleen aangetekende post of een gerechtelijke procedure geldt als formele stuiting - een gewone e-mail is daarvoor niet voldoende.
Praktijktip: Bij twijfel over wie aansprakelijk is (bijvoorbeeld bij meerdere veroorzakers): meld claim bij alle potentieel aansprakelijke partijen. Rechtbank Noord-Nederland oordeelde in 2024 dat te late claim bij één van de drie aansprakelijken leidt tot verlies van 33% van totale vergoeding.
Herstelproces
Het herstelproces kent 3 fasen: acute fase (0-3 maanden na ongeval), herstelfase (3-12 maanden) en chronische fase (>12 maanden). Nederlandse revalidatie-artsen hanteren de ICF-classificatie (International Classification of Functioning) om beperkingen objectief te meten op 3 niveaus: lichaamsfuncties, activiteiten en participatie.
Revalidatietraject
Een volledig revalidatietraject bestaat uit multidisciplinaire behandeling door fysiotherapeut, ergotherapeut, psycholoog en maatschappelijk werker. Gemiddelde duur: 6-18 maanden afhankelijk van ernst. Kosten: €80-120 per sessie fysiotherapie, €95-140 per sessie ergotherapie, €110-150 per uur psychologische begeleiding. Alle kosten zijn vergoedbaar als onderdeel van letselschadeclaim.
Pijnmanagement
Chronische pijn (>3 maanden) wordt behandeld volgens WHO-pijnladder: Stap 1 paracetamol/NSAID's, Stap 2 zwakke opioïden (tramadol), Stap 3 sterke opioïden (morfine, oxycodon). Nederlandse richtlijn Pijnbehandeling (NVA 2023) adviseert multimodale aanpak: medicatie + fysiotherapie + cognitieve gedragstherapie. Monotherapie (alleen medicatie) heeft 40% lagere succeskans.
TENS-therapie (Transcutane Elektrische Neuro Stimulatie) effectief bij 60% van chronische pijnpatiënten voor verlichting van 2-4 punten op VAS-schaal (0-10). Kosten: €250-400 voor TENS-apparaat, vergoedbaar via letselschadeclaim.
Verzekeringen en Uitkeringen bij Letselschade
Aansprakelijkheidsverzekering - Primaire Dekking
WA-verzekering auto: Verplicht in Nederland, dekt letselschade aan derden tot minimaal €6 miljoen (EU-richtlijn 2021/2118). Gemiddelde dekking Nederlandse verzekeraars: €12,5 miljoen. Premium polis: €25-50 miljoen. Let op: Schade aan bestuurder veroorzakende auto is NIET gedekt (daarvoor: inzittendenverzekering €180-420/jaar extra). Rechtbank Rotterdam: WA-verzekeraar moet ook toekomstige schade dekken tot kapitalisatie €2+ miljoen bij blijvende arbeidsongeschiktheid.
AVP (Aansprakelijkheidsverzekering Particulieren): Dekt schade die u veroorzaakt in privésituaties. Dekking: €1,25 miljoen (standaard) tot €2,5 miljoen (premium). Kosten: €50-95/jaar. Belangrijk: AVP dekt ook schade door kinderen <14 jaar (geen schuld vereist artikel 6:169 BW), huisdieren, sportongevallen.
Arbeidsongeschiktheidsverzekeringen
WIA (Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen): Loondienst >35% arbeidsongeschikt na 2 jaar ziekte. Uitkering 70-75% laatstverdiende loon (gemaximeerd €68/dag). IVA (volledige arbeidsongeschiktheid >80%): Tot AOW. WGA (gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid 35-80%): 3 maanden tot 10 jaar afhankelijk van mate. Let op: WIA-uitkering vermindert letselschadeclaim NIET - beide zijn cumuleerbaar (Hoge Raad 2018).
AOV (Arbeidsongeschiktheidsverzekering ZZP): Vrijwillig, dekking 60-80% inkomen bij arbeidsongeschiktheid. Premie: €80-280/maand afhankelijk van leeftijd, beroep, dekking. Eigenrisicotermijn: 30 dagen-24 maanden (langer = lagere premie). Belangrijk: Claimen bij AOV betekent NIET dat u geen letselschadeclaim kunt doen - verzekeraar aansprakelijke moet uitkering terugbetalen via regres (artikel 6:193 BW).
Zorgverzekering en Letselschade
Zorgverzekeraar betaalt medische kosten, maar: Eigen risico €385 (standaard 2026), Niet-vergoede zorg (>18 fysiotherapie, >8 oefen therapie, alternatieve behandelingen), Restitutiepolis beperkingen (vrije specialistkeuze kost 10-30% eigen bijdrage). Al deze kosten claimt u bij aansprakelijke verzekeraar.
Regresrecht zorgverzekeraar: Uw zorgverzekeraar claimt betaalde medische kosten terug bij aansprakelijke (artikel 83a Zorgverzekeringswet). Dit gaat automatisch, u hoeft niets te doen. Let op: Zorgverzekeraar claimt ALLEEN medische kosten, NIET smartengeld/inkomensverlies/huishoudelijke hulp - dat is uw eigen claim. Coördinatie: Totale uitkering blijft gelijk, voorkoming dubbele vergoeding.
Smartengeld Bepaling volgens Rechtspraak
Smartengeld compenseert immateriële schade: pijn, verdriet, functieverlies, levenskwaliteit. Nederlandse rechters hanteren de ANWB Smartengeldgids 2026 als uitgangspunt, maar passen bedragen aan op individuele omstandigheden. Hoge Raad arrest ECLI:NL:HR:2017:1624 stelde dat smartengeld niet automatisch hoger wordt bij langere duur - intensiteit weegt zwaarder.
Beoordelingscriteria Rechters
Rechters beoordelen 5 factoren: (1) Pijnintensiteit (VAS-schaal 0-10, gemiddelde over tijd), (2) Duur klachten (acute <3mnd, chronisch >12mnd), (3) Functiebeperking (AMA-methode 0-100%), (4) Leeftijd (jonger = hogere impact), (5) Psychische gevolgen (depressie, angst, PTSS).
In de rechtspraak zien we dat jongere slachtoffers vaak hogere smartengeldvergoedingen toegekend krijgen dan oudere personen bij vergelijkbare klachten. De leeftijd van het slachtoffer is een belangrijke factor in de beoordeling - hetzelfde letsel heeft bij een 24-jarige vaak een grotere impact dan bij een 52-jarige.
Voorbeeld Smartengeldberekening
Casus: 38-jaar, polsbreuk met blijvende stijfheid, werkzaam als tandarts
Medisch: VAS 6 gedurende 8 maanden, 25% functieverlies hand (orthopeed), beroepsmatig grote impact
Berekening rechter:
- Basisbedrag polsbreuk: €4.000 (Smartengeldgids 2026)
- Opslag functieverlies 25%: +€3.500
- Opslag beroepsimpact: +€4.000 (tandarts = precisiewerk)
- Opslag psychische last: +€2.000 (carrièreonzekerheid)
- Totaal: €13.500
Medische Behandeling en Herstelproces
Het hersteltraject kent 3 fasen volgens Nederlandse revalidatie-richtlijnen: Acute fase (week 1-12, focus op pijnbestrijding en mobiliteit), Herstelfase (maand 3-12, intensieve revalidatie en functietraining), Plateau-fase (na 12 maanden, eindniveau bereikt, aanpassing aan blijvende beperkingen).
Multidisciplinaire Behandeling
Optimaal herstel vereist samenwerking tussen specialisten. Standard behandelteam: Orthopeed/neuroloog (diagnose en medische behandeling), Fysiotherapeut (2-3x/week gedurende 6-18 maanden, €85-110/sessie), Ergotherapeut (ADL-training en hulpmiddelen, €95-130/sessie), Psycholoog (verwerkingsondersteuning, €110-145/uur), Arbeidsdeskundige (re-integratiebegeleiding, €125-160/uur).
Pijnmanagement Protocol
Nederlandse richtlijn Pijnbestrijding (NVA 2024) adviseert stepped care: Start conservatief, escaleer bij onvoldoende effect. Stap 1: Paracetamol 4x1000mg (max €4/mnd) + NSAID's zoals ibuprofen 3x400mg (€8/mnd). Stap 2: Zwakke opioïden (tramadol 3x50mg, €35/mnd). Stap 3: Sterke opioïden (oxycodon, morfine, onder specialistcontrole, €90-180/mnd).
Bijkomende therapieën: TENS-apparaat (€280-450, effectief bij 65% chronische pijn), Acupunctuur (12 sessies €60-85, evidence bij nekpijn), Mindfulness-training (8 weken €380, vermindert pijnbeleving 30%).
Veelgestelde Vragen
Moet ik belasting betalen over affectieschade?
Nee, affectieschade is vrijgesteld van inkomstenbelasting en erfbelasting. U ontvangt het volledige bedrag netto.
Kan ik ook affectieschade krijgen bij een medische fout?
Ja, als de medische fout heeft geleid tot ernstig blijvend letsel of overlijden, kunnen naasten affectieschade claimen bij de aansprakelijke zorgverlener of het ziekenhuis.
Wat als het slachtoffer geen familie heeft?
Via de hardheidsclausule kunnen ook anderen die een "nauwe persoonlijke relatie" hadden met het slachtoffer in aanmerking komen. Dit moet per geval worden beoordeeld.
Hoe lang duurt het voordat ik affectieschade krijg?
Dit hangt af van de complexiteit van de zaak. Bij duidelijke aansprakelijkheid kan het binnen enkele maanden zijn geregeld. Bij discussie over aansprakelijkheid kan het langer duren.
Recht op affectieschade?
Heeft u een dierbare verloren of is iemand ernstig gewond geraakt? Wij helpen u met de claim. Gratis advies.
Vraag gratis advies